Verslagje lezing Quinten Jacobs en Koen Geens

Quinten Jacobs zette de avond in met de vraag die veel burgers op de lippen ligt. Waarom wordt er altijd veel beloofd, maar blijkt er finaal weinig te worden gerealiseerd?

Die vraag bracht Quinten Jacobs, advocaat in grondwettelijk recht en praktijkassistent aan de KU Leuven, ertoe verder te kijken dan klassieke verklaringen zoals de particratie, de polarisering op sociale media en de steekvlampolitiek. In zijn boek “Het Betonnen Beleid” bouwt hij zijn analyse op rond drie factoren.

Factor 1: Staatsstructuur

De Belgische staatsstructuur is complex. Met onze 6 regeringen is zelden een enkele regering bevoegd voor een bepaald domein.

Ook de financieringswijze laat de federale overheid weinig ruimte om bij te sturen. Ze ontvangt nog steeds het gros van de belastinginkomsten in dit land, maar wordt tegelijk geconfronteerd met een lange lijst verplichte uitgaven. Daaronder vallen de dotatie voor de sociale zekerheid, overdrachten naar de Gemeenschappen en Gewesten, het lidgeld voor de EU en de rentelasten. Daardoor blijft er uiteindelijk weinig beleidsruimte over voor domeinen zoals politie, justitie, defensie en migratie.

Factor 2: De Europese Unie

Voor een klein land als het onze zijn hefbomen op Europees niveau noodzakelijk. Toch blijft het moeilijk om via verkiezingen rechtstreeks de politieke koers van de EU te bepalen. De leden van het Europees Parlement worden wel verkozen, maar hebben bijvoorbeeld geen rechtstreeks wetgevend initiatiefrecht. De politieke richting wordt hoofdzakelijk bepaald in de Europese Raad, waar elk land slechts beperkt vertegenwoordigd is.

Factor 3: Uitdijende mensenrechten

Een belangrijk uitgangspunt bij de bescherming van mensenrechten is het voorkomen van een dictatuur van de meerderheid. Mensenrechten vormen zo een schild tegen ongeoorloofd overheidsoptreden. Volgens Quinten Jacobs zijn analyse worden ze echter steeds vaker ook als een zwaard gebruikt: niet alleen om de overheid te begrenzen, maar ook om haar tot ingrijpen te verplichten.

Op basis van ruim interpreteerbare grondwetsartikelen of internationale verdragen zoals het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) kan zo, via de rechtbank, een overheid verplicht worden op een bepaalde manier te handelen.

Op veel beleidsdomeinen versterken de drie factoren elkaar. Daardoor wordt het voor centrumpartijen moeilijker om problemen op te lossen. Wanneer die partijen vervolgens kleiner worden, neemt de politieke versnippering toe en wordt besluitvorming nog moeilijker. Dat zet kiezers ertoe aan hun toevlucht te zoeken tot partijen aan de uiterste zijden van het politieke spectrum.

Voor Quinten Jacobs ligt de oplossing in het vergroten van de beschikbare beleidsruimte. Hij doet daarvoor concrete voorstellen zoals de staatsstructuur vereenvoudigen, de EU democratischer maken, en abstracte begrippen en formuleringen over mensenrechten duidelijker laten interpreteren.

Koen Geens

 

Oud-minister Koen Geens vervolgde de avond. Hij erkende dat de staatshervormingen niet volmaakt zijn, maar benadrukte dat ze wel communautaire vrede hebben gebracht. Zo helpen ze de verschillen te overbruggen die nu eenmaal bestaan tussen het noorden en het zuiden van het land.

We moeten eveneens oppassen met te hard naar “het systeem” te verwijzen. In onze buurlanden zijn verschillende politieke en juridische systemen te vinden, die eveneens kampen met uitdagingen.

De oud-minister gaf ook mee dat rechters bij de interpretatie van een wet onvermijdelijk politieke keuzes maken. Volgens hem zullen rechters uiteindelijk eveneens meegaan wanneer de samenleving een bepaalde bocht neemt.

Liesbet Sommen

Europees Parlementslid Liesbet Sommen sloot de avond af. Vanuit haar ervaring herkent ze het gevoel achter “Het Betonnen Beleid”. Toch benadrukte ze vooral het belang van hoop: een democratie is niet alleen gebaseerd op instellingen, maar evenzeer op vertrouwen.

Centrumpartijen kunnen een positief en waardig alternatief bieden voor het status quo, zonder de populistische toer te moeten opgaan. Hierbij moet, vooral voor het sociale beleid, het middenveld nauw betrokken worden. Het middenveld staat dicht bij de mensen, capteert ongenoegen, en stelt haar expertise ter beschikking van het beleid.

Europa moet zich verder ontwikkelen tot een sterk en slagvaardig continent. Zeker sinds de recente spanningen met de Verenigde Staten en Trump ziet Sommen een Europa dat lessen heeft getrokken en heeft geleerd de rug te rechten.